Uit de praktijk

Uitleg van commerciële contracten en entire agreement clausules

Recentelijk heeft de Hoge Raad, ons hoogste nationale rechtscollege, zich uitgelaten over de uitleg van (commerciële) contracten en de daarin steeds vaker voorkomende 'entire agreement'-clausules.

Hoe in een schriftelijke overeenkomst de verhoudingen tussen partijen is geregeld, wordt vastgesteld op grond van de "Haviltex-maatstaf". Volgens deze maatstaf - die al dateert uit 1981 - is het niet voldoende om enkel naar de taalkundige betekenis van de tekst te kijken, maar dient ook gekeken te worden naar:

"de zin die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer redelijkerwijs aan de betreffende bepaling mogen toekennen en op hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Daarbij kan mede van belang zijn tot welke maatschappelijke kringen partijen behoren en welke rechtskennis van zodanige partijen kan worden verwacht".

Of deze maatstaf ook op commerciële contracten van toepassing is, staat al langere tijd ter discussie. Uit eerdere arresten kon worden opgemaakt dat bij commerciële contracten tussen professionele partijen, die bij het opstellen van de contracten door juridische adviseurs zijn geadviseerd, beslissend gewicht toekwam aan de meest voor de hand liggende taalkundige uitleg van de overeenkomst. Met name waar partijen gebruik hebben gemaakt van een zogenaamde 'entire agreement'-clausule.

De Hoge Raad heeft nu echter benadrukt dat ook tussen commerciële partijen beslissend gewicht toekomt aan de Haviltex-maatstaf. Daarbij heeft de rechter echter wel de vrijheid om als uitgangspunt groot gewicht toe te kennen aan de meest voor de hand liggende taalkundige betekenis van de omstreden bewoordingen van de overeenkomst.

De vraag doet zich dan voor welke betekenis toekomt aan de opname van een Anglo-Amerikaanse 'entire agreement'-clausule. Kort gezegd strekt een dergelijke clausule er toe dat de inhoud van de overeenkomst bepalend is voor de rechten en plichten van partijen en dat geen rechten kunnen worden ontleend aan eerdere onderhandelingen, afspraken of overeenkomsten. De vraag is of die bepaling ook naar Nederlands recht er toe leidt dat de onderhandelingsgeschiedenis en eerdere afspraken geen rol mogen spelen bij de uitleg van die overeenkomst.


De Hoge Raad overweegt als volgt:

"Opmerking verdient dat een "entire agreement clause" een relevante omstandigheid kan zijn bij de uitleg van een overeenkomst waarvan deze clausule deel uitmaakt (vgl. HR 19 januari 2007, LJN AZ3178, NJ 2007/575). Welke betekenis aan een dergelijke clausule toekomt, is afhankelijk van de omstandigheden van het geval, waaronder de bewoordingen van de clausule, de aard, de inhoud, de strekking en de mate van gedetailleerdheid van de overeenkomst waarvan de clausule deel uitmaakt, en de wijze waarop de clausule tijdens de onderhandelingen ter sprake is gekomen en onderdeel van de overeenkomst is geworden."

en

"Daarbij zij aangetekend dat een "entire agreement clause" op zichzelf geen uitlegbepaling is. De clausule heeft een specifieke herkomst en functie in de Anglo-Amerikaanse rechtssfeer en heeft naar Nederlands recht niet zonder meer een bijzondere betekenis. Zij beoogt veelal te bewerkstelligen dat partijen niet zijn gebonden aan eerdere op de overeenkomst betrekking hebbende afspraken die daarmee in strijd zijn, indien die afspraken niet in de overeenkomst zijn opgenomen en de overeenkomst evenmin daarnaar verwijst. De clausule staat evenwel niet zonder meer eraan in de weg dat voor de uitleg van de in de overeenkomst vervatte bepalingen betekenis wordt toegekend aan verklaringen die zijn afgelegd dan wel gedragingen die zijn verricht, in het stadium voorafgaand aan het sluiten van de overeenkomst."

Met andere woorden: een 'entire agreement'-clausule is een relevante omstandigheid voor de uitleg van een overeenkomst, maar de strekking die deze clausule in het Engelse en Amerikaanse recht beoogt (alle afspraken staan in de overeenkomst, waardoor verklaringen of gedragingen voorafgaand aan het sluiten van de overeenkomst niet meer relevant zijn voor de uitleg) wordt niet zonder meer in Nederland erkend.


Hoe de in het contract opgenomen afspraken moeten worden uitgelegd, wordt dus niet door de 'entire agreement'-clausule geregeld, maar dient afzonderlijk beoordeeld te worden. Wel kan de opname van een 'entire agreement'-clausule een factor zijn bij de vraag in hoeverre de onderhandelingsgeschiedenis daarbij een rol mag spelen: als de 'entire agreement'-clausule " geen onderdeel uitmaakt van een gedetailleerd en omvangrijk contract, niet tussen partijen ter sprake is gekomen, maar veeleer als standaardbepaling (in een modelcontract) is opgenomen, dan ben ik met de Advocaat-Generaal van mening dat aan die clausule niet (te) veel waarde gehecht moet worden.


Meer artikelen

Procespraktijk; over het afwegen van kansen en mogelijkheden.

Hoger beroep of verzet? Bij procederen komt het aan op tactisch en strategisch denken, het onderkennen en inschatten van kansen en processuele mogelijkheden.

Lees verder >>

Algemene voorwaarden, battle of forms in internationale overeenkomsten

Toepasselijkheid van algemene voorwaarden en verwijzingen naar verschillende algemene voorwaarden bij internationale overeenkomsten.

Lees verder >>

Huurachterstand? Ook de bestuurder kan daarvoor aansprakelijk zijn.

Als een rechtspersoon (bedrijfs)ruimte huurt, is de rechtspersoon ook de huurpenningen verschuldigd. In specifieke gevallen kan betaling van de huurpenningen ook van de bestuurder...

Lees verder >>

Proceskostenveroordeling en advocaatkosten

In civiele (handels)zaken is het gebruikelijk dat de rechter de partij die ongelijk heeft gekregen veroordeelt om de proceskosten van de tegenpartij te betalen. Een...

Lees verder >>

Zakkenvullers, de no cure no pay-afspraak

Toelichting op het verbod op no cure no pay-afspraken en welke prijsafspraken wel mogelijk en toelaatbaar zijn.

Lees verder >>

Goedkoop is duurkoop

Steeds meer dienstverleners concurreren met advocaten. Wanneer kunt u volstaan met inschakeling van een incassobureau of rechtsbijstandverzekeraar en wanneer is het verstandiger een...

Lees verder >>

Het uitdrukkelijk van de hand wijzen van andermans algemene voorwaarden

In de meeste gevallen zult u een overeenkomst alleen willen aangaan onder toepasselijkheid van uw algemene voorwaarden. Maar dat geldt evengoed voor de wederpartij.

Vaak zien...

Lees verder >>

Tijdelijke verhuur en huurbescherming

De dagelijkse praktijk laat zien dat het huurrecht een ingewikkeld recht is. Zowel ten aanzien van woonruimte als bedrijfsruimte is er sprake van een groot aantal verschillende regels....

Lees verder >>

Alles verandert...

Het ontslagrecht wordt op dit moment grondig herzien. Er wordt veel aandacht besteed aan de Wet Werk en Zekerheid (WWZ) en de wijzigingen die dat met zich meebrengt.

Lees verder >>

Geen huur maar wel betalen

Het is niet ongebruikelijk dat een onderhuurder, na de beëindiging van de hoofdhuurovereenkomst, onderhandelt met de eigenaar/(voormalig) hoofdverhuurder over een nieuwe...

Lees verder >>

Uitleg van commerciële contracten en entire agreement clausules

Recentelijk heeft de Hoge Raad, ons hoogste nationale rechtscollege, zich uitgelaten over de uitleg van (commerciële) contracten en de daarin steeds vaker voorkomende 'entire...

Lees verder >>

Hoofdelijkheid, borgtocht en andere zekerheden

De wet biedt allerlei mogelijkheden om zekerheden te creëren of in te roepen. Voor de verschillende zekerheden gelden echter ook verschillende voorwaarden. Ook bieden de...

Lees verder >>

Aansprakelijkheid onderaannemer

Als een onderaannemer tekortschiet in de nakoming van een overeenkomst met de hoofdaannemer is dit een toerekenbare tekortkoming (wanprestatie). In dat geval kan de hoofdaannemer de...

Lees verder >>

Beperkte mogelijkheden aantasting uitspraken bij alternatieve geschillenbeslechting

Bij de keuze voor alternatieve geschillenbeslechting dient men zich niet alleen bewust te zijn van de aan die keuze verbonden financiële consequenties, maar ook dat de...

Lees verder >>

Bezint eer ge begint

Bezint eer ge begint
Met de steeds verdergaande internationalisering en digitalisering neemt ook het aantal internationale overeenkomsten toevlucht. Met de daarbij toegenomen wens...

Lees verder >>

De Facebookende werknemer

Na onze berichtgeving omtrent email op de werkvloer, kon het vervolg niet lang uitblijven: de Facebookende werknemer. Mag je als werknemer op Facebook je ongenoegen uiten over je...

Lees verder >>

E-mailverkeer op het werk

Een veel gestelde vraag is of de werkgever het recht heeft e-mails van werknemers te controleren. Ja, maar niet altijd en niet onvoorwaardelijk. Hieronder een (zeer) beknopte...

Lees verder >>

Zorgplicht werkgever geldt ook voor ingehuurde zzp'ers

Zelfstandigen zonder personeel (zzp'er) kunnen bij bedrijfsongevallen dezelfde rechtsbescherming hebben als werknemers in loondienst.

Lees verder >>

Advocatenkantoor Ester Hillegom hamer